Κριτικός μετασχηματισμός της περιβαλλοντικής συνείδησης μέσα απο εφαρμογές της μουσικής αγωγής στο δημοτικό σχολείο - (:unkn) unknown (My University, 2023)
Ένα από τα μείζονα θέματα της εποχής είναι η σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον στο φόντο της κλιματικής κρίσης. Αναπόσπαστο μέρος της μετάβασης προς ένα βιώσιμο μέλλον είναι η (ανα)διαπαιδαγώγηση γύρω από το θέμα της οικολογικής συνείδησης και περιβαλλοντικής προστασίας, με την εκπαίδευση να έχει πρωτεύοντα ρόλο. Στην παρούσα έρευνα γίνεται μια προσπάθεια κριτικού μετασχηματισμού των αντιλήψεων μαθητών Δημοτικού για την οικολογία και το περιβάλλον, μέσα από την διδασκαλία της μουσικής εκπαίδευσης και τις δυνατότητες της Μουσικής να έχει ρόλο σε ένα ολιστικό κριτικό παιδαγωγικό μοντέλο εκπαίδευσης. Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε ήταν ποιοτική και έλαβε χώρα σε Δημοτικό σχολείο (τάξεις Δ’, Ε’, ΣΤ’) της Αθήνας. Η έρευνα δομήθηκε γύρω από την δυνατότητα της μουσικής να αποτελέσει ένα ερέθισμα-εφαλτήριο συζήτησης και ανταλλαγής σκέψεων και απόψεων αλλά και εργαλείο για την κατανόηση, αμφισβήτηση και διεύρυνση των προσωπικών αντιλήψεων. Για το σκοπό αυτό σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν σειρά μουσικών δράσεων πλαισίωσης της συζήτησης και οργανώθηκε ερευνητικό υλικό που περιλάμβαναν τα παρακάτω: Ενεργητική ακρόαση επιλεγμένων μουσικών κομματιών και ανοιχτές συζητήσεις για τους στίχους και για τα θέματα που θίγονται, ακουστική και ηχοτόπια του περιβάλλοντος, ερωτηματολόγια, δημιουργία στίχων από τα παιδιά και μελοποίησή τους, αναζήτηση και δημιουργία περιβαλλοντικής μουσικής βιβλιοθήκης αλλά και χρήση άλλων εκφραστικών μέσων (κολάζ, ζωγραφική κ.α.). Πραγματοποιήθηκε επιτόπια παρατήρηση στην τάξη κατά την διάρκεια κάθε μουσικής δράσης και διαμορφώθηκε αρχείο με τις απαντήσεις/δράσεις των μαθητών και μαθητριών. Για τους σκοπούς της έρευνας κρατήθηκαν επιτόπιες σημειώσεις και ηχογράφηση των μαθημάτων. Η ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων ανάδειξε την σημασία και τις πολλές δυνατότητες της μουσικής εκπαίδευσης να ανοίξει ερωτήματα αλλά και να μετασχηματίσει απόψεις και προσλήψεις σε μια κριτική κατεύθυνση, όπως και το μεγάλο ενδιαφέρον των παιδιών γύρω από τις έννοιες της οικολογίας και του περιβάλλοντος. Καθώς το ζήτημα της περιβαλλοντικής συνείδησης θα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σπουδαιότητα τα επόμενα χρόνια, στόχος της κριτικής παιδαγωγικής θα πρέπει να είναι να εντοπίσει τα κατάλληλα εργαλεία για να αξιοποιήσει το σύνολο των μαθημάτων και εκπαιδευτικών δράσεων για την καλλιέργεια μιας νέας κουλτούρας και σχέσης των ανθρώπων με τη φύση.

One of the most critical contemporary issues is the relationship between humans and nature in the backdrop of the climate crisis. Integral part of the transition towards a sustainable future is the (re)calibration of ecological and environmental collective consciousness, where education has a significant role. This research was an effort towards critical transformation of the perceptions of Primary students about ecology and environment, through musical education and the potential of music to have a role in a holistic critical educational model. The qualitative research took place in three Primary Schools of Athens, for classes D’, E’ and F’. It was structured around the ability of music to provide inspiration and provoke discussion and exchange of ideas, as well as a tool to understand, doubt and expand personal beliefs. For this purpose, a series of educational Actions were designed and executed, and the research material included the following: Active listening of selected pieces and songs, open collective discussion about lyrics and themes, acoustics and sounds of the environment, questionnaires, lyrics construction and song creation, construction of a collective environmental- music library and utilization of other art-based and expression methods, such as drawing, collage and more. Observations in the classrooms were made through diary notes and recordings. Analysis and interpretation of the results further established the significance and vast potential of musical education to raise questions, expand awareness and transform perceptions and beliefs in a critical way, as well as the children’s raising interest towards the topics of ecology and environment. Since environmental education is bound to be more important in the years to come, critical education should target to identify all necessary tools and utilize all potential from school curriculum and educative actions to cultivate a new culture and relationship with nature.
Critical transformation of environmental consciousness through musical education applications in elementary school
Keywords: Κριτική παιδαγωγική, Περιβάλλον, Οικολογία, Μουσική, Μουσική οικολογία, Μουσική και περιβάλλον; Critical pedagogy, Environment, Ecology, Music ecology, music and environment