Τό κοινωνικὸ μοντέλο τοῦ Πατριάρχη Ἀθανασίου Α' - (:unkn) unknown (My University, 2019)
Κατὰ τὴν βασιλεία τοῦ Ἀνδρονίκου Β΄ (1282-1328) τὸ Βυζάντιο παρουσίαζε στοιχεῖα παρακμῆς μὲ σημεῖα ἀδυναμίας σὲ ἐπίπεδο πολιτικό, οἰκονομικό, στρατιωτικό. Ταλανιζόταν ἀπὸ κοινωνικὸ διχασμό, συνέπεια τῆς ἐκκλησιαστικῆς πολιτικῆς τοῦ Μιχαὴλ Η΄. Σὲ αὐτὸ τὸ ταραγμένο κλίμα ἀνῆλθε δύο φορὲς στὸν Οἰκουμενικὸ Θρόνο (1289-1293, 1303-1309) ἕνας ῥιζοσπάστης μεταρρυθμιστὴς Πατριάρχης, ὁ μοναχὸς Ἀθανάσιος. Ζυμωμένος στὴν ἄσκηση, ζηλωτὴς ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβεια τῆς τήρησης τῶν κανόνων, ὁ Ἀθανάσιος, ἀναλογιζόμενος μὲ πνευματικὰ μάτια τὶς δοκιμασίες ποὺ ἔπλητταν τὴν Αὐτοκρατορία, τὴν ἀπειλὴ ἐξ Ἀνατολὰς γιὰ τὴν ὕπαρξή της, πίστευε ὅτι τὰ δεινὰ ὀφείλονταν στὴν παιδαγωγία τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ τὸ Βυζάντιο εἶχε ἀποκλίνει ἀπὸ τὴν εὐσέβεια. Πρότεινε τὴν λύση: ἐπιστροφὴ καὶ μετάνοια μὲ σκοπὸ τὴν ἐσωτερικὴ ἀνασυγκρότηση τοῦ κράτους σὲ χριστιανικὲς βάσεις, conditio sine qua non γιὰ τὴν ἐπιβίωση. Γιὰ νὰ ἀνατρέψει τὸν κατήφορο ἀνέλαβε μεταρρυθμίσεις στὸ ἐκκλησιαστικο-κοινωνικὸ πεδίο. Ἐπανέφερε τὴν εὐταξία στὴν Ἐκκλησία, ζητώντας πειθαρχία. Προσπάθησε νὰ διορθώσει τὰ ἤθη τῆς κοινωνίας μὲ ἔμφαση στὴν ἀνάγκη ἀσκητικοῦ βίου. Ὑπερασπιστὴς πενήτων, τροφοδότης πεινασμένων κατὰ τὸν λιμὸ τοῦ 1306, κατέβαλλε κόπο γιὰ τὴν διοργάνωση συσσιτίων. Ἔθιξε τὴν διαφθορά. Ὁ λαὸς τὸν ἐλάτρευε, οἱ μαθητές του τὸν θαύμαζαν, δὲν ἔγινε ὅμως δημοφιλὴς στοὺς λειτουργοὺς τοῦ κράτους καὶ τῆς Ἐκκλησίας λόγῳ τῆς ἔλλειψης συμβιβασμοῦ ποὺ τὸν χαρακτήριζε. Ἀναγκάστηκε σὲ παραίτηση. Ἡ ὕπαρξη τέτοιου Πατριάρχη μὲ συμμετοχὴ στὰ κοινὰ σηματοδότησε ὕψωση τοῦ ῥόλου τῆς Ἐκκλησίας μέσα στὴν κοινωνία, στροφὴ πρὸς τὴν ἐσωτερικὴ ζωὴ ποὺ προετοίμαζε τό ἡσυχαστικὸ κίνημα. Ἡ προφητική του φωνὴ δικαιολογήθηκε μὲ τὴν μαρτυρία τοῦ Ἰωσὴφ Βρυεννίου, ποὺ ἀπέδωσε τὰ αἴτια τῆς ἐπερχομένης Πτώσεως στὴν ἀμετανοησία τῶν Χριστιανῶν.

While Andronicus II (1282-1328) was ruling, Byzantium was in a state of political, economic, military decline and facing social division, as a result of Michael VIII’s ecclesiastical policies. At this period of crisis, a reform-minded Patriarch, an ascetic man, the monk Athanasius, headed the Throne of Constantinople twice (1289-1293, 1303-1309). As ecclesiastical leader, he did not change his ways, remaining a monk and continuing asceticism by fasting, keeping vigils... Through his prophetic approach, he considered Byzantium trials (the threads to its survival) as a result of God’s wrath, because of Christians’ sins. The only mean of salvation was repentance, to which he exhorted every one, in order to rebuild Church and society on the basis of evangelic and monastic way of life. Therefore he performed reforms, trying to eradicate everything contrary to the Gospel and ecclesiastical canons: attacking clerical decadence, demanding from bishops, priests and monastics discipline, urging everybody to live virtuously, attend Church services, battling against corruption. During the famine of 1306, he involved himself in social matters, defending the poor, feeding the starving at his «soup kitchens». Beloved by the people, venerated by his disciples, he was not popular among officials. His austerity, his lack of compromise provoked his resignation. Nevertheless, Athanase played important role. His political-social involvement contributed to increasing influence of the Patriarchate. His call for return to God prepared the soil for the hesychasts. His prophetic voice was completely justified by Patriarch Gennadios, who attributes the causes of the Fall to Christians’ lack of repentance.
The social pattern of Patriarch Athanasius I
Keywords: Κοινηωνική μεταρρύθμιση, ἐκκλησιαστική μεταρρύθμιση, μετάνοια, ἐπιστροφή στὸν Θεό, ἐπιβίωση τῆς Αὐτοκρατορίας; Social and ecclesiastical reforms, repentance, return to God, survival of the empire