Ο μελοποιημένος Καβάφης. Ομοιότητες και διαφορές. Η διαφορά στην ομοιότητα - (:unkn) unknown (My University, 2020)
Η μουσική ως γλώσσα αλλά κυρίως ως σύστημα μη γλωσσικών σημείων μεταφράζεται με διασημειωτικές διεργασίες κατά τις οποίες, σύμφωνα με τους R. Jakobson και U. Eco, είναι εφικτή η μεταφορά και η ερμηνεία ενός μηνύματος από ένα γλωσσικό σύστημα σημείων σε ένα μη γλωσσικό σύστημα και αντίστροφα. Επομένως ένα λογοτέχνημα δύναται να μεταφραστεί σε μουσικό έργο, ένα μουσικό έργο σε λογοτέχνημα και κατά τη μελοποίηση, η οποία νοείται ως πολυτροπικό κείμενο και ειδική κατηγορία διασημειωτικής μετάφρασης, πρωτότυπο και μετάφρασμα συνοδοιπορούν. Ως μουσικό σημείο ορίζεται το φθογγικό σύμπλεγμα, του οποίου το σημαινόμενο καθορίζεται και εξειδικεύεται από παραμέτρους, επιλεγμένες σύμφωνα με την αισθητική αντίληψη του εκάστοτε συνθέτη. Η ηχητική ερμηνεία του σημείου είναι η επιβεβαίωση της βουβής ανάγνωσής του. Κατά τη μεταφορά μηνυμάτων από το μη γλωσσικό σύστημα σημείων της μουσικής προς οποιοδήποτε σύστημα σημείων ο μεταφραστής αντιμετωπίζει το ζήτημα της πολυσημίας και της αναζήτησης μεταφραστικών ισοδύναμων. Η πολυσημία είναι κύημα των διαφορετικών αισθητικών αντιλήψεων του εκάστοτε μεταφραστή οι οποίες επιτείνονται από τις διαφορετικές κοινωνικές, πολιτικές, ιστορικές συντεταγμένες του ευρύτερου καλλιτεχνικού του γίγνεσθαι. Η αναζήτηση μεταφραστικών ισοδύναμων πραγματοποιείται σύμφωνα με την κατά ‘N. Luhmann ισοδυναμία’ στο πεδίο της Συστημικής η οποία ενισχύει την κατά ‘Jakobson ισοδυναμία εν διαφορά’, ορίζεται ως ‘λειτουργική δυνάμει ισοδυναμία εν διαφορά’ και διερευνάται ως εξής: 1. Από το μουσικό στο ποιητικό σύστημα σημείων με το παράδειγμα Σεφέρη - Satie. 2. Aπό το ποιητικό στο μουσικό σύστημα σημείων με το παράδειγμα Ζώτου - Καβάφη. 3. Κατά τη μελοποίηση, με αντιπαραβολή μουσικών αποδόσεων των ποιημάτων "Κεριά" και "Για να ’ρθουν" του Κ. Π. Καβάφη, τα οποία επιλέγονται λόγω του χρονικού και αριθμητικού εύρους των μελοποιήσεών τους από συνολικά 13 Έλληνες συνθέτες επί σχεδόν έναν αιώνα (1925 – 2018).

Music as a language but mainly as a system of non-linguistic signs is translated by intersemiotic processes during which, according to R. Jakobson and U. Eco, it is possible to transfer and interpret a message from a linguistic system of signs to a non- linguistic system of signs and vice versa. Therefore a literary work can be translated into a musical work, a musical work into a literary work and, during the setting poetry to music, which is understood as a multimodal text and as a special category of intersemiotic translation, original and translation can go together. The meaning of the musical sign is determined by parameters, selected according to the aesthetic perception of each composer. The sonic interpretation of the musical sign is the confirmation of its silent reading. When transferring messages from the non-linguistic system of musical signs to any system of signs, the translator faces the issue of polysemy and of search for translation equivalents. Polysemy is the result of the different aesthetic perceptions of each composer, which are intensified by the different social, political, historical coordinates of his wider artistic becoming. The search for translation equivalents is carried out according to ‘N. Luhmann equivalence’ in the field of Semiotic which enhances the ‘Jacobson equivalence in difference’, is defined as ‘functional potential equivalence in difference’ and is investigated as follows: 1. From the musical to the poetic system of signs with the example of G. Seferis - E. Satie. 2. From the poetic to the musical system of signs with the example of I. Zotos - C. P. Cavafy. 3. During the setting poetry to music, by comparing the musical renderings of the poems 'Candles' and 'To Call Up the Shades' by C. P. Cavafy which are selected due the temporal and numerical range of their settings to music by a total of 13 Greek composers for almost a century (1925-2018).
Keywords: διασημειωτική μετάφραση, λειτουργική δυνάμει ισοδυναμία εν διαφορά, πολυσημία, μουσική σημειολογία, φθογγικό σύμπλεγμα, μελοποιημένος Καβάφης; intersemiotic translation, functional potential equivalence in difference, polysemy, semiotics of music, musical sign, setting Cavafy to music