Δημόσιος και ιδιωτικός βίος στην αρχαία Ελλαδα
Date Issued
May 28, 2019
Type
Πτυχιακή Εργασία
Abstract
Η πτυχιακή εργασία έχει στόχο να παρουσιάσει το δημόσιο και ιδιωτικό βίο της Αρχαίας Ελλάδας. Οι πηγές που είναι διαθέσιμες επικεντρώνονται κυρίως στην Αθήνα και λιγότερο στην Σπάρτη, έτσι λοιπόν η διάρθρωση της εργασίας είναι βασισμένη σε αυτές τις δύο πόλεις. Σαφέστατα η Αθήνα παρέχει περισσότερες πληροφορίες λόγω των πηγών που έχουν διασωθεί.
Αρχικά κρίνεται αναγκαίο να παρουσιαστεί πολύ συνοπτικά το ευρύτερο πλαίσιο πριν από την εδραίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Από τον 7ο αιώνα ξεκινά μια περίοδος κρίσης και μια εποχή ταραχών. Σύμφωνα με την παράδοση, η τάξη θα επανέλθει μέσω διάφορων νομοθετών. Πριν από τη δικαιοσύνη, που επέφερε ο εκάστοτε νομοθέτης, συνήθως είχε αναρριχηθεί ένας τύραννος, ως ο άνθρωπος που θα επίλυε την κρίση της πόλεως – κράτους.
Στις αρχές του 6ου αιώνα, η διαιτησία του Σόλωνα έδωσε λύση στα μεγάλα προβλήματα της αθηναϊκής κοινωνία. Η σπουδαιότερη μεταρρύθμιση ήταν η σεισάχθεια, η οποία απάλλαξε τους αθηναίους πολίτες από τα δυσβάσταχτα χρέη. Ο ίδιος ο νομοθέτης δε δίστασε να λάβει κι άλλα μεταρρυθμιστικά μέτρα με σκοπό να οδηγήσει την Αθήνα εκτός κρίσης. Η καθοριστική λύση όμως δόθηκε από έναν άλλο νομοθέτη, τον Κλεισθένη.
Ο Κλεισθένης αναδιοργάνωσε εντελώς το σώμα της πόλης. Δημιούργησε νέα πολιτειακά όργανα, τροποποίησε τους υπάρχοντες θεσμούς και συμπεριέλαβε όλους τους Αθηναίους στην εξουσία. Από τα μέσα του 5ου αιώνα ως και τον 4ο αιώνα, οι υποθέσεις της Αθήνας επιλύονταν από ένα πολιτειακό καθεστώς άμεσης δημοκρατίας. Σε αυτό το πολίτευμα συμμετείχαν όλοι οι άνδρες Αθηναίοι πολίτες. Συνέρρεαν κατά χιλιάδες στην Εκκλησία, τα δικαστήρια και τους άλλους θεσμούς. Το βασικό γνώρισμα ενός πολίτη μιας πόλης ήταν η κατοχή δικαιώματος συμμετοχής στην πολιτική ζωή της πόλης του.
Ο δεσπόζων θεσμός ήταν η «Βουλή των Πεντακοσίων», που συμπεριελάμβανε βουλευτές από κάθε φυλή και κληρώνονταν ανά ένα έτος. «Η Εκκλησία του Δήμου» και τα «Δικαστήρια της Ηλιαίας» αποτελούσαν σπουδαίους δημοκρατικούς θεσμούς και έδιναν τη δυνατότητα για άμεση εξουσία όλων των Αθηναίων πολιτών.
Στην Αθήνα τελούνταν πολλές σημαντικές εορτές οι οποίες καθόριζαν τη ζωή των κατοίκων. Οι εορτές περιελάμβαναν πομπές, αθλητικούς και θεατρικούς αγώνες. Η διοργάνωση των δραματικών αγώνων αποτελούσε κρατική υπόθεση. Μετά την ανάληψη των καθηκόντων τους, οι αρμόδιοι άρχοντες για τις εορτές εξέλεγαν τους ποιητές που θα διαγωνίζονταν. Οι χορηγοί ήταν υπεύθυνοι για την συντήρηση και την οικονομική αποζημίωση των συντελεστών της παράστασης. Ως αντάλλαγμα για την γενναιοδωρία τους, η πόλη προσέφερε στους χορηγούς τιμές και δημόσια αναγνώριση.
Από την άλλη πλευρά, η Σπάρτη υιοθέτησε ένα διαφορετικό πολίτευμα και πολύ πιο «κλειστό» ως προς τη συμμετοχή στην εξουσία. Το πολίτευμά της είχε χαρακτηριστικά τόσο ολιγαρχικά, όσο και δημοκρατικά. Σπουδαιότεροι πολιτειακοί θεσμοί αποτελούσαν τα αξιώματα των δύο Βασιλέων, της Γερουσίας, των Εφόρων και της Απέλλας. Προφανώς και οι πολιτειακοί θεσμοί της πόλης αντιπροσώπευαν την στρατιωτικοποιημένη κοινωνία της Σπάρτης.
Ο πυρήνας της αρχαίας κοινωνίας είναι ο οίκος, του οποίου ο αρχηγός είναι πάντα ένας άνδρας. Η γυναίκα στην Αθήνα ήταν αποκλεισμένη από κάθε πολιτική η κοινωνική δραστηριότητα, περιορισμένη μέσα στον οίκο της, ειδικότερα σε ένα μέρος του, τον γυναικωνίτη. Η συνέχιση της πόλης στηρίζεται αποκλειστικά στη διαχρονικότητα που επιτυγχάνεται μόνο μέσω της απόκτησης νόμιμων παιδιών, των νέων πολιτών.
Ο γάμος αποτελεί ουσιαστικά τη βάση της θέσης της γυναίκας. Κανονίζεται πάντα μεταξύ ανδρών, του πατέρα ή κηδεμόνα και του μέλλοντος συζύγου. Στη διαδικασία αυτή η γυναίκα δεν μετέχει και δεν της παραχωρείται το δικαίωμα επιλογής του συζύγου. Οι γαμήλιες τελετές περιελάμβαναν γεύματα με καλεσμένους κι ήταν μια από τις ελάχιστες εκδηλώσεις όπου οι Αθηναίες έπαιρναν μέρος μαζί με τους άνδρες τους, αφού ο κοινωνικός τους ρόλος τους απαγόρευε να λαμβάνουν μέρος ακόμη και στα συμπόσια, που ο σύζυγος διοργάνωνε μέσα στην οικία του.
Αντίθετα στην Σπάρτη, η θέση των γυναικών ήταν καλύτερη. Απολάμβαναν μεγαλύτερη ελευθερία και συμμετείχαν σε κοινωνικές εκδηλώσεις. Συμμετείχαν τόσο στην εκπαίδευση, όσο και στην εκγύμναση, όχι βέβαια σαν τα αγόρια. Η επικρατούσα άποψη ήταν ότι η εκγύμναση των γυναικών θα επέφερε γενναίους και δυνατούς πολεμιστές.
Όσον αφορά την εκπαίδευση των παιδιών στην αθηναϊκή κοινωνία, την αγωγή αναλάμβανε ο πατέρας, ο οποίος ήταν και ο αρχηγός της οικογενείας. Μπορούσε, όμως, η αγωγή να ανατεθεί σε άλλους. Από τα επτά έτη τα αγόρια, με τη συνοδεία του παιδαγωγού, πήγαιναν στο σχολείο. Ο παιδαγωγός ήταν ένας έμπιστος δούλος της οικογενείας. Στη συνέχεια ακολουθούσε εκπαίδευση από τον γραμματιστή, τον μουσικό, τον χοροδιδάσκαλο και τον γυμναστή. Όσον αφορά τα κορίτσια, αυτά έμεναν στο σπίτι και η μητέρα τους τα δίδασκε ανάγνωση, γραφή, μουσική, χορό και το πώς να διαχειρίζονται το νοικοκυριό. Στη Σπάρτη τα παιδιά λάμβαναν την απαραίτητη εκπαίδευση με σκοπό να γίνουν σπουδαίοι πολεμιστές.
Το τελευταίο κομμάτι της εργασίας αναφέρεται στα επαγγέλματα των αρχαίων και στις αντιλήψεις που επικρατούσαν για διάφορα από αυτά. Εν συνεχεία, αναλύονται πολύ συνοπτικά τα ζητήματα της διατροφής, του καλλωπισμού και των συμποσίων. Τέλος γίνεται μια αναφορά σχετικά με τον πόλεμο, καθώς αποτελούσε συχνότατο φαινόμενο για την υπό εξεταζόμενη περίοδο.
Subjects